GEBELİKTE (HAMİLELİKTE) RÖNTGEN ÇEKTİRMEK

GEBELİKTE (HAMİLELİKTE) RÖNTGEN ÇEKTİRMEK (RADYASYON)
HAMİLELİK SIRASINDA RÖNTGEN ÇEKİLMESİ
Rötgen (röntgen filmi) ve iyonize radyasyon çok yüksek dozlarda insanlar üzerinde bazı zararlar verebilir. Bunlar:
– Anne karnında ölüm
– Çeşitli malformasyonlar
– Büyüme ve gelişme geriliği
– Kanser

Yukarıda bahsedilen zararlar radyasyonun dozuna göre ve gebeliğin hangi döneminde maruz kalındığına göre değişiklik gösterir.

5 rad (5000 mrad) (0.05 Gy) altında radyasyon dozunun gebelik üzerinde düşük, ölüm, anomali, gelişme geriliği, zeka geriliği gibi kötü etkiler gösterdiğine dair kanıt yoktur. 5 – 10 rad arasındaki dozlarla ilgili net bir bilgi olmasa da 10 rad (10000 mrad) (0.1 Gy) dozun üzerinde radyasyon ile konjenital malformasyon riskinin arttığını gösteren çalışmalar daha nettir. Aşağıdaki listede de görüldüğü gibi çekilen tanısal röntgenler burada bahsedilen 5 rad (5000 mrad) sınırının çok altında radyasyon yaymaktadır.

Aşağıdaki listeye göre örneğin yaklaşık 20 karın filmi (veya karın tomografisi) 5000 mrad sınırına ulaşabilmektedir. Yine yüzlerce diş röntgeni veya göğüs röntgeni ancak bu sınıra ulaşabilmektedir. Ancak yine de hamilelik sırasında gereksiz röntgen çekimlerinden uzak durmak gerekir ve mümkünse karın bölgesini kurşun yelekle korumak gerekir. Acil olmayan rötgen filmleri gebelikten sonraki döneme ertelenmelidir.

Gebeliğin döllenmeden sonraki ilk 14 gününde embriyo radyasyona çok hassastır ve genellikle “ya hep ya hiç” kuralına göre gebelik ya tamamen sona erer (düşük veya ölüm) veya gebelik normal olarak devam eder. Bu dönemde anomali veya büyüme geriliğine sebep olduğu gözlenmez. Bu ilk 14 günden sonra yüksek doz radyasyona maruz kalındığında zeka geriliği ve beyin, göz ve diğer organlarla ilgili anomaliler ve büyüme geriliği gelişebilir. 20-25 haftalardan sonra fetus radyasyonun teratojenik (anomali yapıcı) etkilerine daha dirençlidir.
Anne karnında iken radyasyona maruz kalan çocuklarda bazı kanserlerin (lösemi) daha sık görülebileceğini belirten çalışmalar vardır. Bu risk artışı 5 rad’ın altında (1-2 rad) dozlara maruziyette de izlenmektedir.

Çeşitli rötgen filmlerinde ve bilgisayarlı tomografide fetusun maruz kaldığı doz (mrad biriminden) :
– Bir göğüs filmi: 1 mrad’daz az
– Bir karın filmi: 200-300 mrad
– Bir IVP: 400-900 mrad
– Boyun ve sırt omurilik filmleri: 1 mrad’dan az
– Lumbar vertebra filmi: 400-600 mrad
– Bir diş filmi: 0.01
– Mamografi: Önemsenmeyecek kadar az miktarda
– Göğüs CT (Bilgisayarlı tomografi): 30 mrad
– Karın CT (Bilgisayarlı tomografi): 250 mrad

Radyasyon birimleri:
1 rad = 0.01 gray (Gy) = 0.01 sievert (Sv) = 1 rem
1 rad = 1000 mrad = 10 mGy = 0.01 Gy
1 rem = 1000 mrem = 10 mSv = 0.01 Sv

Yukarıdaki listede görüldüğü gibi bir diş röntgen filmi veya akciğer röntgen filmi çekilirken hastanın aldığı röntgen ışını dozu zarar verebilecek 5000 mrad sınırından yüzlerce kez daha azdır. Yaklaşık 20-25 adet karın röntgen grafisi ancak bu zararlı sınıra ulaşabilmektedir.

İkiz bebeklerde doğum ne zaman gerçekleşir

KİZ GEBELİKLERDE NORMAL DOĞUM MU? SEZARYEN Mİ?
İKİZ BEBEKLERİN NORMAL DOĞUMU MÜMKÜN MÜ?

Tüm gebeliklerin yaklaşık %1-2 kadarını oluşturan ikiz gebelikler son on yirmi yılda artmıştır. İkiz gebeliklerdeki artmanın başlıca nedeni tüp bebek uygulamaları ve diğer infertilite (kısırlık) tedavilerindeki artıştır. Son yıllarda tüm ikiz gebeliklerin yaklaşık dörtte biri kendiliğinden (spontan) meydna gelmektedir, yarısı tüp bebek uygulamalarına bağlı, diğer kalan dörtte biri de aşılama, ovulasyon indüksiyonu gibi tedavilere bağlı oluşmaktadır.

İkiz gebeliklerde normal doğum veya sezeryan seçeneğini etkileyen faktörler:
– En önemli faktörlerden birisi bebeklerin duruş (situs) şekilleridir. İkiz bebekler doğum kanalına sırayla girerler, önde giren bebeğin kanala baş (verteks) ile girmesi normal doğum şansını arttırır. Her iki bebeğin de baş önde (aşağıda) pozisyonda olması en tercih edilen durumdur normal doğum için. Öndeki bebeğin makat ile kanala girmesi (halk arasında ters durması) durumunda normal doğum imkansız değildir ancak tercih edilmez, çoğunlukla sezaryen tercih edilir.
Bazen öndeki ilk bebek normal doğmasına rağmen ikinci bebeğin doğumu mümkün olmayabilir ve ikinci bebek için sezaryen ameliyatı uygulanır.
– Doğumun başladığı anda gebeliği kaç haftalık olduğu
– Bebeklerin tahmini kilosu: Çok düşük doğum ağırlıklı ikiz bebekler için (VLBW, 1500 gram altı) bazı araştırmacılar sezaryen doğum önerir ancak kesin fikir birliği halen yoktur.
– Bebeklerde gelişme geriliği veya ikiz gebeliklerde görülen diğer komplikasyonlar olması
– Annede hipertansiyon, diyabet diğer sistemik hastalıklar olması
– Amniyon suyu gelmesi (PPROM)
– Oligohidramnios, polihidramnios

1980’li yıllarda dünyada ve Türkiye’de ikiz gebeliklerin çoğu yaklaşık %70’i normal doğumla doğurtulurken günümüzde tekiz gebeliklerde olduğu gibi ikizlerde de sezaryen oranı çok artmıştır. Günümüzde ülkelere ve hastanelere göre değişmekle beraber ikiz bebeklerin yaklaşık %70-80’i sezaryen ile dünyaya gelmektedir. Hatta bazı hastanelerde ikiz bebeklerin neredeyse tamamına rutin sezaryen uygulanmaktadır. Bu artışın çeşitli nedenleri vardır, örneğin günümüzde eskiye oranla ikiz bebeklerin çoğunun tüp bebek uygulaması ile elde edilmesi ve bunlarda da sezaryenin ön planda tutulması gibi…

İkiz gebeliklerin yaklaşık %40’ında her iki bebek de verteks pozisyonundadır yani her iki bebek de baş önde olacak şekilde doğum kanalına yönelmişlerdir, normal doğumun en başarılı olduğu grup bunlardır. İkiz gebelikkerin %40 kadarında birinci bebek başla gelmesine rağmen ikinci bebek makat veya transvers (halk arasında ters) pozisyondadır; bu grupta normal doğum veya sezaryen kararı alınabilmektedir. Kalan %20’lik oranda ise her iki bebek de baş önde olmayacak şekilde durmaktadır, bunlarda hemen hemen her zaman sezaryen tercih edilir.

ikiz prezentasyon, doğum
Resmi büyütmek için üzerine tıklayın

İkiz bebeklerde doğum ne zaman gerçekleşir?
Normal bir tekiz gebeliğin süresi 40 haftadır ve çoğunlukla 38-40 hafta civarında doğumlar gerçekleşmektedir ancak ikiz gebeliklerde doğumlar daha erken haftalarda gerçekleşir. İki gebeliklerin yaklaşık yüzde yetmişi 35-38 gebelik haftaları arasında doğar.
İkiz bebekler şu haftada doğurtulmalıdır diye henüz çok net bir bilimsel görüş birliği olmasa da genel olarak gebelikte bir problem yoksa 37-38 haftalarda doğurtulması bebek sağlığı açısından ideal kabul edilir. Bazı kaynaklar monokoryonik (tek ortak plasenta olan) bebeklerin bir hafta daha erken doğurtulmasını önerir.

Çift yumurta ikizlerinin aksine ailede ikiz gebelikler bulunması

TEK YUMURTA İKİZLERİ (MONOZİGOTİK İKİZLER)
Tek yumurta ikizleri nasıl oluşur?
Bütün gebeliklerin yaklaşık yüzde biri ikiz gebeliktir. Bütün ikiz gebeliklerin üçte biri tek yumurta ikizidir. Tek yumurta ikizleri (monozigotik ikizler, identical) aynen tekiz gebeliklerde olduğu gibi anneden gelen bir yumurta ve babadan gelen bir sperm ile oluşurlar. Sperm ve yummurta birleşirler ve döllenme meydana gelir, bir tane döllenmiş yumurta (zigot) oluşur. Mono: bir zigot: döllenmiş yumurta anlamındadır, bu nedenle monozigotik denir. Buraya kadar herşey tekiz gebeliklerde olduğu gibidir. Döllenmeden belli bir süre sonra döllenmiş yumurta ikiye ayrılır ve ayrı iki embriyo gelişmesi başlar, bu bölünme ikiz gebeliğe neden olur.

Tek yumurta ikizleri her zaman birbirlerine benzer mi? Cinsiyetleri nasıl olur?
Tek yumurta ikizleri adı üzerinde tek bir yumurtanın ikiye bölünmesi nedeniyle oluştuğu için bütün genetik yapıları dahil her şeyiyle aynıdır. Bu nedenle görüntüleri her zaman tıpa tıp aynı olur. Cinsiyetleri her zaman aynıdır. Ancak çevresel faktörlerden dolayı farklı bölgelerde yaşayan tek yumurta ikizlerinin bazı özelliklerinin farklı geliştiği görülür. Farklı çevresel özellikler, farklı beslenme alışkanlıkları farklı genlerin aktivasyonuna neden olur.

Tek yumurta ikizi oranı ırklar ve toplumlar arasında farklılık göstermez. Çift yumurta ikizlerinin aksine ailede ikiz gebelikler bulunması gibi herhangi bir faktörden etkilenmez.

ikiz gebelik, ikiz hamilelik
Resmi büyütmek için üzerine tıklayın

Parmak izleri aynı mı olur?
Tek yumurta veya çift yumurta ikizlerinin parmak izleri aynı olmaz.

Ultrason görüntüleri:
Tek yumurta ikizlerinde plasenta (bebeğin eşi) ortak bir tane veya ayrı ayrı iki tane olabilir. Amnion kesesi yani bebeklerin içerisinde bulunduğu su kesesi ortak veya ayrı ayrı olabilir. Bunu belirleyen döllenmiş yumurtanın ne zaman bölündüğüdür.
– Eğer döllenmeden sonra 3 gün içerisinde bölünme olursa ayrı amnion kesesi ve koryon zarı oluşur, çift plasenta oluşur (dikoryonik, diamniotik, çift yumurta ikizleri gibi).
– Bölünme döllenmeden sonraki 4-8 günler arasında oluşursa plasenta ve koryon tabakası tek olur, amnion iki adet olur (monokoryonik diamniotik). En sık görülen tip monokoryonik diamniotik gelişimdir, monozigotik ikizlerin %60-70’i böyledir.
– Bölünme 9-13 günler arasında olursa bütün keseler ortak, her iki bebek aynı kese içerisinde ve tek ortak plasenta olacak şekilde gelişir (monokoryonik monoamniotik).
– Döllenmiş yumurta 13. günden sonra bölünürse yapışık ikiz denilen durum meydana gelir, yapışık ikizler en çok parapagus denilen gövdenin yan tarafından birleşme şeklinde görülür. Bunun dışında baş bölgesinden, göbek bölgesinden, makat bölgesinden, göğüs bölgesinden birbirlerine yapışmış halde olabilirler.

Monokoryonik monoamniyotik ikiz gebeliklerde (mono-mono diye adlandırılır kısaca) kordon dolanması ve buna bağlı intrauterin kayıp riski yüksektir.